Przekazanie dorobku życia dzieciom lub wnukom to jedno z najważniejszych wyzwań, przed którymi stają właściciele firm rodzinnych. Odpowiednio zaplanowana sukcesja pozwala nie tylko zabezpieczyć majątek, lecz także zachować ciągłość prowadzonego biznesu i ograniczyć ryzyko konfliktów między spadkobiercami.

Od 2023 r. polscy przedsiębiorcy mogą korzystać z fundacji rodzinnej – narzędzia stworzonego z myślą o ochronie majątku i planowaniu sukcesji. W wielu przypadkach umożliwia ona również odroczenie opodatkowania oraz bardziej efektywne zarządzanie rodzinnym kapitałem.

Dlaczego sama darowizna lub testament często nie wystarczają?
Darowizna oraz testament pozostają najpopularniejszymi sposobami przekazywania majątku. Nie zawsze jednak zapewniają bezpieczeństwo przedsiębiorstwa i spokój przyszłym spadkobiercom.

Najczęściej pojawiają się następujące problemy:

-możliwość powstania roszczeń o zachowek,

-rozdrobnienie udziałów pomiędzy kilku spadkobierców,

-utrata kontroli nad przedsiębiorstwem,

-trudności w podejmowaniu decyzji przez współwłaścicieli,

-ryzyko konieczności sprzedaży części majątku w celu spłaty pozostałych spadkobierców.

Co istotne, darowizny przekazywane najbliższej rodzinie (tzw. grupa „zero”) po spełnieniu ustawowych warunków i zgłoszeniu ich do urzędu skarbowego są co do zasady zwolnione z podatku od spadków i darowizn. Problemem nie jest więc zazwyczaj sam podatek, lecz długofalowe skutki sukcesyjne oraz organizacyjne.

Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną, której celem jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim oraz spełnianie świadczeń na rzecz wskazanych beneficjentów zgodnie z wolą fundatora.

Do fundacji można wnieść m.in.:

– udziały i akcje spółek,

– nieruchomości,

– środki pieniężne,

– papiery wartościowe,

– prawa majątkowe oraz inne składniki majątku.

Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł.

Od momentu wniesienia majątku jego właścicielem staje się fundacja rodzinna, natomiast fundator określa w statucie zasady zarządzania majątkiem, sposób wypłaty świadczeń oraz reguły funkcjonowania fundacji przez kolejne pokolenia.

Beneficjentami fundacji mogą być nie tylko dzieci i wnuki fundatora, ale również inne wskazane przez niego osoby lub – w określonych przypadkach – organizacje pożytku publicznego.

Korzyści podatkowe fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna nie oznacza całkowitego braku podatków. Jej największą zaletą jest możliwość odroczenia opodatkowania oraz efektywnego zarządzania majątkiem zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Neutralność podatkowa przy wniesieniu majątku
Wniesienie majątku przez fundatora do fundacji rodzinnej jest co do zasady neutralne na gruncie podatków dochodowych (PIT i CIT). Natomiast skutki w podatku VAT zależą od rodzaju przekazywanego składnika majątku (np. nieruchomości lub przedsiębiorstwa) i wymagają indywidualnej analizy.

Zwolnienie z CIT w okresie gromadzenia majątku
Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z podatku CIT w zakresie działalności przewidzianej w ustawie o fundacji rodzinnej. Katalog tej działalności ma charakter zamknięty.

Oznacza to, że dochody osiągane z działalności dopuszczonej przez ustawę – np. z dywidend, najmu, dzierżawy czy obrotu udziałami – mogą być reinwestowane bez bieżącego opodatkowania podatkiem dochodowym.

Podatek pojawia się dopiero przy wypłacie świadczeń
Przy wypłacie świadczeń lub wydaniu mienia beneficjentom fundacja co do zasady płaci 15% podatku CIT.

Jeżeli beneficjentami są fundator oraz osoby należące do tzw. grupy „zero” (małżonek, zstępni i wstępni), otrzymywane świadczenia korzystają ze zwolnienia z podatku PIT. W praktyce oznacza to, że zasadniczy ciężar opodatkowania ogranicza się do 15% CIT płaconego przez fundację.

Przykład

Przedsiębiorca wnosi do fundacji rodzinnej udziały w spółce o wartości 10 mln zł. Po kilku latach fundacja sprzedaje udziały, osiągając zysk w wysokości 2 mln zł. Jeżeli sprzedaż mieści się w zakresie działalności dopuszczalnej dla fundacji rodzinnej, dochód ten nie podlega bieżącemu opodatkowaniu CIT. Całość środków może zostać przeznaczona na dalsze inwestycje, a podatek pojawi się dopiero przy wypłacie świadczeń beneficjentom.

Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna nie została stworzona do prowadzenia klasycznej działalności operacyjnej, np. produkcyjnej, handlowej czy usługowej.

Może wykonywać wyłącznie czynności wskazane w ustawie, w szczególności:

-posiadać udziały i akcje w spółkach,

-otrzymywać dywidendy,

-wynajmować i dzierżawić nieruchomości,

-obracać papierami wartościowymi,

-udzielać pożyczek podmiotom wskazanym w ustawie,

-uczestniczyć w spółkach handlowych oraz funduszach inwestycyjnych.

Dochody osiągnięte z działalności wykraczającej poza ustawowy katalog co do zasady podlegają opodatkowaniu sankcyjną stawką 25% CIT.

Fundacja rodzinna a zachowek
Jedną z największych zalet fundacji rodzinnej jest możliwość skutecznego zaplanowania sukcesji oraz ograniczenia ryzyka sporów pomiędzy spadkobiercami.

Obowiązujące przepisy przewidują rozwiązania ograniczające wpływ majątku wniesionego do fundacji na rozliczenia z tytułu zachowku. Co do zasady mienie wniesione do fundacji ponad 10 lat przed otwarciem spadku może nie być uwzględniane przy ustalaniu substratu zachowku. Zastosowanie tych zasad zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy oraz obowiązujących przepisów Kodeksu cywilnego.

Dodatkowo przepisy przewidują możliwość odroczenia terminu płatności zachowku, rozłożenia go na raty, a w wyjątkowych przypadkach także obniżenia jego wysokości. Rozwiązania te mogą znacząco ułatwić zachowanie ciągłości prowadzenia rodzinnego przedsiębiorstwa.

Jak bezpiecznie korzystać z fundacji rodzinnej?
Organy podatkowe mogą badać, czy utworzenie fundacji nie służyło przede wszystkim osiągnięciu korzyści podatkowej. W określonych przypadkach zastosowanie może znaleźć klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR).

Dlatego fundacja powinna posiadać rzeczywiste uzasadnienie sukcesyjne i gospodarcze.

W praktyce warto zadbać o:

-jasno określony cel sukcesyjny,

-profesjonalnie przygotowany statut,

-zgodność prowadzonej działalności z ustawowym katalogiem,

-odpowiednie udokumentowanie powodów utworzenia fundacji,

-prowadzenie pełnej księgowości oraz prawidłową realizację obowiązków sprawozdawczych,

-przeprowadzanie obowiązkowego audytu funkcjonowania fundacji co najmniej raz na 4 lata, chyba że statut przewiduje częstsze audyty.

Czy fundacja rodzinna jest rozwiązaniem dla każdego?
Fundacja rodzinna najlepiej sprawdza się w przypadku osób posiadających znaczny majątek prywatny lub biznesowy, w szczególności:

-właścicieli spółek kapitałowych,

-przedsiębiorców planujących sukcesję,

-inwestorów posiadających portfele nieruchomości,

-rodzin od wielu lat prowadzących działalność gospodarczą.

W przypadku niewielkich przedsiębiorstw lub stosunkowo małego majątku koszty utworzenia i prowadzenia fundacji – obejmujące m.in. obsługę księgową, prawną i obowiązki administracyjne – mogą przewyższać osiągane korzyści.

Podsumowanie
Fundacja rodzinna jest przede wszystkim narzędziem sukcesyjnym, które pozwala skutecznie chronić rodzinny majątek i zapewnić ciągłość prowadzenia przedsiębiorstwa. Dodatkową korzyścią jest możliwość odroczenia opodatkowania oraz efektywnego zarządzania zgromadzonym kapitałem zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Każda fundacja rodzinna wymaga jednak indywidualnego zaplanowania – zarówno pod względem prawnym, jak i podatkowym. Odpowiednio przygotowany statut oraz właściwie zaprojektowana struktura majątkowa pozwalają w pełni wykorzystać potencjał tego rozwiązania i ograniczyć ryzyko sporów rodzinnych czy podatkowych.

Planujesz sukcesję swojej firmy?
Specjaliści naszej kancelarii przeanalizują strukturę Twojego majątku, ocenią zasadność utworzenia fundacji rodzinnej, przygotują bezpieczny statut oraz przeprowadzą Cię przez cały proces jej organizacji i rejestracji.

Skontaktuj się z nami i umów konsultację – pomożemy zaplanować sukcesję, która zabezpieczy Twój majątek na kolejne pokolenia.